سنگ کلیه

تعریف

سنگ کلیه (Kidney stones) به سنگ ریزه‌های کوچکی گفته می‌شود، که از موادمعدنی و نمک که بمرور زمان در کلیه رسوب می‌کنند، تشکیل می‌شود. سنگ کلیه می‌تواند به اندازه شن و سنگ ریزه کوچک بوده و یا دراندازه یک توپ گلف باشد. سنگ های کلیه بدلایل متعددی ایجاد می‌شوند و می‌توانند بخش ها مختلف دستگاه ادراری از کلیه تا مثانه را تحت تاثیر قراردهند. این سنگ‌ها ممکن است از طریق دستگاه ادراری دفع شده و یا در کلیه باقی بماند. دستگاه ادراری به سیستمی شامل کلیه، لوله‌هایی که کلیه را به مثانه وصل می‌کنند، مثانه و در آخر لوله‌هایی که ادرار را از مثانه به خارج از بدن انتقال می‌دهند، گفته می‌شود. این دستگاه وظیفه تولید و دفع ادرار را برعهده دارد. زمانیکه یک سنگ در دستگاه ادراری حرکت می‌کند، ممکن است باعث درد شدید شده و یا اصلا دردی ایجاد نمی‌کند. بسته به شدت بیماری برای بعضی افراد فقط آرام بخش و مصرف زیاد آب برای دفع سنگ کلیه تجویز می‌شود، اما در دیگران ممکن است نیاز به جراحی برای درمان بیماری باشد. همچنین شما باید از درمان پیشگیرانه برای جلوگیری از تشکیل دوباره سنگ کلیه استفاده کند. سنگ کلیه بیماری است که باعث درد در پهلوی سمت چپ یا راست بدن می‌شود. سنگ دستگاه ادراری یکی از ناراحت‌کننده‌ترین بیماری‌ها است. اغلب بیماران مبتلا به سنگهای کلیه معمولاً در سالهای اولیه بلوغ مراجعه می‌کنند و حد اکثر شیوع سنی آن در حدود ۲۸ سالگی است. یک قله دیگر در ۵۵ سالگی وجود دارد که تقریباً مختص به سنگهای عفونی در خانمها است. بطور کلی سنگهای کلیه در مردان ۴ برابر زنان است ولی اگر تنها سنگهای عفونی را در نظر داشته باشیم نست مرد به زن ۲ به ۳ است. انواع مختلف سنگ ادراری وجود دارد ولی اغلب سنگها از جنس کربنات کلسیم هستند. سایر انواع: استروایت یا عفونی، اگزالاتی، سیستئینی، اسیداوریکی. سنگ‌ها در لگنچه، میزنای، مثانه و در پیشابراه دیده می‌شوند. رژیم غنی از کلسیم - سدیم - پروتئین و همچنین عدم تحرک افراد مبتلا به هیپر کلسیوری نوع دو - افراد مبتلا به بیماری‌های گوارشی مثل التهاب روده یا ایلئوستومی، سابقه ابتلا به عفونت ادراری و بیماری‌های متابولیک، نقرس، عدم تحرک در ابتلا به سنگ نقش دارند. اولین گزارش‌های سنگ ادراری شاید مربوط به سنگ‌هایی باشد که بین اسکلت یک مصری که در ۴۸۰۰ سال قبل از میلاد مسیح می زیسته باشد. همین طور جراحی‌هایی که برای سنگ ادراری انجام شده‌اند نیز جزو اولین اعمال جراحی محسوب می‌شوند.


علائم و نشانه ها

ممکن است سنگ کلیه تا زمانیکه در کلیه و یا حالب(لوله‌ای که کلیه را به مثانه وصل می‌کند) تکان نخورده، نشانه‌ای نداشته باشد. در هنگامیکه علایم سنگ کلیه ظاهر شود، نشانه‌ها شامل:

درد شدید در پهلوها و زیر دنده‌ها

درد در پایین شکم و کشاله ران

درد هنگام ادرار کردن

ادرار صورتی، قرمز یا قهوه‌ای

ادرار تیره یا بدبو

حالت تهوع یا استفراغ

تکرر ادرار

ادرار بیشتر از حدمعمول

تب و لرز در صورت عفونت کردن

دردی که توسط سنگ کلیه ایجاد می‌شود، متغیر بوده، برای مثال از نقطه‌ای به نقطه دیگر حرکت کرده و یا در شدت آن کاهش و یا افزایش باشد، چراکه ممکن است، سنگ کلیه در دستگاه ادراری حرکت نماید. درد حاد اغلب ناشی از گیرکردن سنگ در مجاری ادراری است وگرنه خود سنگ اغلب علامتی ندارد. انسداد، عفونت، خیز درد شدید در منطقه دنده‌ای مهره‌ای، تهوع، استفراغ و اسهال است. درد بسیار شدید و شبیه به درد زایمان است، هماچوری یا خون ادراری در این افراد دیده می‌شود.

هدف فوری درمان درد و هدف طولانی جلوگیری از تخریب نفرون است. نفرون نام واحدهای ساختاری کلیه است که لوله پیچیده‌ای متشکل از یک لایه بافت پوششی است و در یک انتها بسته و در انتهای دیگر به درون لگنچه باز می‌شود. سنگ کلیه می‌تواند کشنده باشد.



علل و عوامل خطرساز

زمانی شما دچار سنگ کلیه می‌شوید که توازن آب، نمک، موادمعدنی و سایر چیزهای درون ادرار بهم می‌ریزد. شایع‌ترین دلیل ابتلا به سنگ کلیه کم نوشیدن آب است. سعی کنید که مقدار کافی آب بنوشید، مقدار کافی یعنی مقداری که ادرار شما زردروشن و یا شفاف شفاف(بی رنگ) باشد. این مقدار معمولا بین 8 تا 10 لیوان در روز می‌باشد. بعضی افراد بخاطر ابتلا به سایر بیماری‌ها از جمله نقرس به سنگ کلیه دچار می‌شوند. سنگ کلیه بعضی از اوقات ارثی و ژنتیکی بوده و درصورتیکه در خانواده شما افراد مبتلا به سنگ کلیه وجوداشته باشد، خطر ابتلای شما هم افزایش می‌یابد. بعضی از مواردی که خطر ابتلا به سنگ کلیه را افزایش می‌دهد شامل:

سابقه خانوادگی.

افزایش سن.

جنسیت. مردان بیشتر از زنان در خطر این بیماری هستند.

کم شدن آب بدن.

رژیم‌های غذایی خاص. رژیم های غذایی پر از پروتئین، سدیم و شکر خطر ابتلای شما به سنگ کلیه را افزایش می‌دهد.

چاقی. شاخص توده بدنی بالا، سایز بالای دور کمر و افزایش وزن خطر ابتلای شما به سنگ کلیه را افزایش می‌دهد.

بیماری های گوارشی و یا جراحی.


درمان بیماری

در اکثر موارد، پزشک درمان خانگی را به شما توصیه می‌کند، این درمان شامل افزایش نوشیدن آب و سایر مایعات است. همچنین پزشک می‌تواند دارویی برای کمک به شما در دفع سنگ کلیه تجویز نماید. اگر سنگ کلیه بزرگتر از آنی باشد که خودبخود دفع شود و یا در دستگاه ادراری گیر کند، شما نیاز به سایر درمان ها دارید. حدود 1 یا 2 مورد از هر 10 مورد سنگ کلیه نیاز به درمان بیشتری از درمان خانگی دارند. بعضی از سایر روش‌های درمان شامل:

استفاده از امواج صوتی برای شکستن سنگ کلیه

جراحی برای خارج کردن سنگ‌های حجیم

در صورتی که سنگ بزرگ‌تر از یک سانتیمتر باشد از عمل جراحی استفاده می‌کنند. برای درمان از لیزر، ESWL، TUL، سیستوسکوپی، نفرولیتوتومی و کمولیز استفاده می‌کنند.

هنگام ایجاد درد حاد (اغلب ناشی از گیرکردن سنگ در مجاری) مسکن‌های مخدر و غیراستروئیدی مفید هستند. معمولاً در چنین مواقعی اساس درمان انتظار برای دفع سنگ از طریق جریان ادرار است.

درمان سنتی

این بخش به هیچ منبع و مرجعی استناد نمی‌کند. لطفاً به بهبود این بخش با افزودن یادکرد به منابع قابل اعتماد کمک کنید. مواد بدون منبع ممکن است به چالش کشیده و حذف شوند.

یک عدد هندوانه کامل را با پوست درون یک دیگ آب جوش بمدت ۴۵ دقیقه بجوشانید و آب هندوانه را بخورید، همچنین اگر اندازه سنگ بزرگ است حرکت بمدت ۲ تا ۳ ساعت در وسایل نقلیه‌ای که لرزش دارند مانند مینی بوس، تیلر، تراکتور باعث خرد شدن سنگ‌ها می‌شود.


پیشگیری

پیشگیری از ابتلا به سنگ کلیه ترکیبی از تغییرات سبک زندگی و دارویی است. تغییرات سبک زندگی شامل:

پیشگیری از سنگ کلیه با نوشیدن آب.

کم کردن مصرف غذاهای حاوی اگزالات. درصورتیکه سنگ کلیه شما از نوع اگزالات کلسیم باشد، باید مصرف غذاهای پراگزالات شامل ریواس، چغندر، بامیه، اسفناج، برگ چغندر سوئیسی، سیب زمینی شیرین، آجیل، چای، شکلات و سویا را کاهش دهید.

استفاده از منابع غذایی کم نمک و پروتئین حیوانی.

تازمانیکه پزشک به شما توصیه نکرده است، می‌توانید از خوراکی‌های حاوی کلسیم مصرف نمایید.

حمام یا بخار آب گرم و مصرف مایعات در صورت عدم منع مفید است. بیماران باید رژیم غذایی را رعایت کنند و در طول روز هر یک الی دو لیتر آب بنوشند، از فعالیت زیاد بپرهیزند، با مشاهده اولین عفونت ادراری به پزشک مراجعه کنند، هر چند وقت یک بار آزمایش ادرار انجام دهندو مراقب افزایش میزان اوره و کراتیین و نیتروژن اوره خون خود باشند.

استفاده از داروها برای پیشگیری از سنگ کلیه:

داروها می‌توانند میزان موادمعدنی و اسید در ادرار را کنترل کرده و از ابتلا به انواع خاصی از سنگ‌های کلیه پیشگیری نمایند. انواع داروهایی که می‌توان در این موارد استفاده کرد، بسته به نوع سنگ کلیه متفاوت است، برای مثال:

سنگ‌های کلسیمی. برای جلوگیری از تشکیل سنگ‌های کلسیمی، پزشک می‌تواند برای شما  thiazide diuretic یا داروهای حاوی فسفات تجویز نماید.

سنگ‌های اسیداوریکی. برای جلوگیری از تشکیل این نوع سنگ‌ها از داروی آلوپورینول (Zyloprim، Aloprim) برای کاهش سطح اسیداوریک در خون و در بعضی مواقع دارویی برای قلیایی کردن ادرار به‌همراه آلوپورینول استفاده می‌شوند.

سنگ های سیستینی. این نوع سنگ‌ها سخت‌تر از بقیه درمان می‌دو بجز مصرف زیاد آب، پزشک ممکن است داروهای دیگری برای کمک بشما در دفع سنگ‌ها استفاده نماید.


پزشکان مرتبط

دکتر ناهید حمزه ای اصفهانی
فوق تخصص کلیه و مثانه ادراری
دکتر مریم تراب پرهیز
فوق تخصص کلیه و مثانه ادراری
دکتر پروفسور سیاوش فلاحتکار
فوق تخصص کلیه و مثانه ادراری
سایر پزشکان
پربازدیدترین های هفته